ΝΑΥΑΓΙΟ ORIA -70 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ -Μια άγνωστη ναυτική τραγωδία στον τόπο μας

ΝΑΥΑΓΙΟ ORIA -70 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ

Μια άγνωστη ναυτική τραγωδία στον τόπο μας

Κοντά στη νησίδα Πάτροκλος (Γαϊδουρονήσι) που βρίσκεται στο Σαρωνικό, στο βυθό της θάλασσας είναι ένα κοιμητήριο πολέμου χωρίς σταυρούς.

Προσδιορίζεται από τις συντεταγμένες  πλάτος 37^ο 39’ βόρεια, μήκος 23^ο 59’ ανατολικά.

Σε αυτό το χώρο αναπαύονται περισσότεροι από 4.000 ιταλοί αιχμάλωτοι πολέμου, που χάθηκαν στο  ναυάγιο του ατμοπλοίου  ORIA, στις 12 Φεβρουαρίου 1944 στο δρόμο για τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Η νησίδα Πάτροκλος στο Σαρωνικό

 Το πολύνεκρο αυτό ναυάγιο αν και καταδεικνύεται στα πολιτικά και στρατιωτικά αρχεία, για επτά δεκαετίες ήταν ξεχασμένο. Για διάφορες πολιτικές σκοπιμότητες  η τραγωδία αυτή ξεχάστηκε και έμεινε θαμμένη στην ομίχλη της λησμονιάς.

Οι συγγενείς όμως όλα αυτά τα χρόνια έκαναν έρευνες ώσπου μετά από 70 χρόνια το διαδίκτυο  άλλαξε την κατάσταση.

Ας παρακολουθήσουμε καλύτερα τα γεγονότα.

Ατμόπλοιο ORIA – Ο τιτανικός της κατοχής

Μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας  στις 8 Σεπτεμβρίου 1943, οι Γερμανοί κατέχουν πλέον και τα Δωδεκάνησα. Η ιταλική φρουρά παραδόθηκε και βρέθηκε υπό καθεστώς αιχμαλωσίας.

Τις απογευματινές ώρες της 11^ης Φεβρουαρίου 1944, πάνω από 4.000 ιταλοί στρατιώτες στοιβάχτηκαν στα αμπάρια του νορβηγικού πλοίου ORIA που είχε επιταχθεί από τις Γερμανικές αρχές.

Σύμφωνα με έγγραφο του 1948 των Ιταλικών Υπουργείων Αμυνας και Ναυτικού, το ORIA αναχώρησε τις απογευματινές ώρες από τη Ρόδο με άσχημο καιρό και κατεύθυνση το λιμάνι του Πειραιά. Επιβιβάστηκαν 4.115 ιταλοί  αιχμάλωτοι.

Λόγω της κακοκαιρίας που ενέσκηψε, το πλοίο βυθίστηκε κατά τις βραδινές ώρες της 12^ης Φεβρουαρίου 1944 εξαιτίας της πρόσκρουσής του στο βράχο Μεδίνα κοντά στη νησίδα Πάτροκλος σε απόσταση 25 μιλίων ΝΑ του λιμανιού του Πειραιά.

Το πλοίο πήρε κλίση, άρχισε να βυθίζεται και η θάλασσα της περιοχής έγινε ο υγρός τάφος για χιλιάδες ιταλούς αιχμαλώτους που ήταν στοιβαγμένοι στα αμπάρια του.  

Από τις καταθέσεις των διασωθέντων προκύπτει ότι διασώθηκαν 21 ιταλοί, 6 Γερμανοί και ένας Ελληνας ναυτικός μέλος του πληρώματος.

Ένα «άγνωστο» ναυάγιο

Οι Γερμανικές αρχές αποσιώπησαν το θέμα με αποτέλεσμα μετά το τέλος του πολέμου, το ναυάγιο του ORIA να χαθεί στη λήθη της ιστορίας.

Το 1951-1953 δυο Ελληνες δύτες ανέλκυσαν το βυθισμένο πλοίο κόβοντας σταδιακά τις λαμαρίνες και το πούλησαν ως παλιοσίδερα.

Οι δύτες εντόπισαν σωρεία οστών, πτωμάτων και μεταλλικές ταυτότητες.

Αφού περισυνέλεξαν το μεγαλύτερο μέρος των ευρημάτων ενημέρωσαν την Ιταλική Πρεσβεία.

Οι Ιταλοί διπλωμάτες παρέλαβαν τα ευρήματα και άλλα τα έθαψαν στην ακτή στην περιοχή του Χάρακα Κερατέας και άλλα τα μετέφεραν στην Ιταλία.

Σύμφωνα με πληροφορίες το 1955 η Ιταλική Πολιτεία πραγματοποίησε εκταφή των πτωμάτων και τα μετέφερε στο κοιμητήριο της πόλης Μπάρι Ιταλίας.

Η ανακάλυψη μεγάλου αριθμού υπολειμμάτων ανθρώπινης παρουσίας στο βυθό  δημιούργησε μια έντονη συγκινησιακή φόρτιση και μια επιθυμία να βρεθεί η ταυτότητα του πλοίου.

Το 1999 η καταδυτική ομάδα του δύτη Αριστοτέλη Ζερβούδη βρήκε συντρίμμια του πλοίου και μετά από επισταμένη έρευνα ταυτοποίησε το ναυάγιο και το καλοκαίρι του 2002, δημοσίευσε τις πρώτες έγκυρες πληροφορίες για το ναυάγιο του ORIA.

Ανάμεσα στα άλλα γράφει:

«Το ORIA σήμερα είναι μια άμορφη μάζα από συντρίμμια, σίδερα, βαρέλια, προσωπικά είδη και ανθρώπινα μέλη των τραγικών ναυαγών.

Όλα αυτά συνθέτουν στο βυθό μια εικόνα βουβής τραγωδίας. Ο βυθός είναι γεμάτος από προσωπικά είδη των Ιταλών στρατιωτών, όπως καραβάνες, παγούρια, ζώνες, άρβυλα. Τραγικότερο αποκορύφωμα τα χαραγμένα μηνύματα πάνω στις καραβάνες προς τις οικογένειες των στρατιωτών, μαζί με τα ονόματά τους, βουβοί μάρτυρες της τραγωδίας ….»

Επίσης αναφέρει και τα εξής:

«Εκτός από τη λύπη που αισθάνομαι για την ανείπωτη αυτή τραγωδία,  θέλω να ικανοποιηθούν επιτέλους οι οικογένειες των αγνοουμένων, τα παιδιά τους, οι γυναίκες τους, οι οποίοι ακόμα περιμένουν τους δικούς τους να γυρίσουν και σας διαβεβαιώνω ότι είναι πολλοί.»

Μια καραβάνα στο βυθό της θάλασσας
Μια καραβάνα ενός Ιταλού στρατιώτη που βρέθηκε από τον Ελληνα δύτη Αριστοτέλη Ζερβούδη στο βυθό της θάλασσας και άντεξε στην αλμύρα και το χρόνο, έκρυβε ένα μυστικό.  Μετά από 70 χρόνια θα αποκαλύψει το όνομα του στρατιώτη. 

Η καραβάνα έγραφε τα αρχικά του κατόχου της, μια ημερομηνία, έναν τόπο  και μια υπόσχεση.

Δύο γράμματα «M.D» μια χρονολογία «1922» έναν τόπο «VAIANO» και μια υπόσχεση στα Ιταλικά που μεταφράζεται «Μαμά θα γυρίσω, γιατί σ’αγαπώ».

Τα δύο γράμματα είναι τα αρχικά του κατόχου της που όπως προέκυψε από την έρευνα είναι ο στρατιώτης Μενικάτσι Ντίνο, η χρονολογία, το έτος γεννήσεώς του και ο τόπος, η πόλη που γεννήθηκε (Βαϊάνο).

Η συνέχεια στο διαδίκτυο

Όλα τα ευρήματα ο δύτης Αριστοτέλης Ζερβούδης τα ανάρτησε στο διαδίκτυο.  Μετά την ενέργεια αυτή, το διαδίκτυο «παίρνει φωτιά». Ετσι παιδιά και εγγόνια των θυμάτων από την Ιταλία ανακαλύπτουν ότι ο υγρός τάφος των συγγενών τους βρίσκεται στη θαλάσσια περιοχή στο νησί Πάτροκλος του Σαρωνικού.

Κατά καιρούς έρχονται στην περιοχή, ρίχνουν στεφάνια και λουλούδια στη θάλασσα και σε ένα παλιό εικονοστάσι στην παραλία του Χάρακα Κερατέας.

Ακόμη στη χώρα των θυμάτων με τους 4.000 και πλέον ιταλούς που κατάπιε η θάλασσα, αναπτύσσεται ένα ενδιαφέρον για το ORIA. Η μεγαλύτερη ναυτική τραγωδία της Μεσογείου δεν θέλουν να μείνει ξεχασμένη.

Κινητοποιούνται ιστορικοί ερευνητές, δημοσιογράφοι, ιδρύματα και Δήμοι. Ολοι ψάχνουν, καταγράφουν τα ονόματα των θυμάτων και βρίσκουν τους συγγενείς    τους. Εντοπίζονται και δύο επιζήσαντες.

Η φωτογραφία της καραβάνας που αναρτήθηκε στο διαδίκτυο και τα χαραγμένα πάνω σε αυτή στοιχεία μπαίνουν στο «μικροσκόπιο».  Η υπάλληλος του Δήμου Βαϊάνο ψάχνοντας τις ληξιαρχικές πράξεις γεννήσεως του 1922 εντοπίζει (γραμμένο στο περιθώριο της πράξεως) ότι κάποιος Μενικάτσι Ντίνος γεννημένος το 1922 χάθηκε στο Αιγαίο στις 11/2/1944. Ετσι η καραβάνα που βρέθηκε στο ναυάγιο μετά από 70 χρόνια αποκαλύπτει τον κάτοχό της.

Από το ενδιαφέρον που αναπτύχθηκε στη χώρα των θυμάτων του ORIA ήλθε στο φως ο κατάλογος όλων των θυμάτων και βρέθηκαν και οι συγγενείς τους. Βρέθηκαν πολύτιμα έγγραφα στα οικογενειακά αρχεία των συγγενών και ήλθαν στην επιφά- νεια καινούργιες ιστορίες και ονόματα αγνοουμένων.

Δημιουργήθηκαν ιστοσελίδες και σελίδες κοινωνικής δικτύωσης και μεταξύ των ετών 2011 και 2013 βρέθηκαν 150 οικογένειες των θυμάτων του ναυαγίου ORIA.

Η ιταλική τηλεόραση RAI μετά από επίσκεψη στην περιοχή του ναυαγίου δημιούργησε ένα μικρό φιλμ.

Οι συγγενείς ενώνονται και δημιουργούν δίκτυο. Ενώνονται και οι Δήμοι των θυμάτων και αδελφοποιούνται  με το Δήμο Σαρωνικού και πασχίζουν για ένα μνημείο στην παραλία του ναυαγίου.

Μια μαρτυρία επιζήσαντος

Ο ιταλός δημοσιογράφος και συγγραφέας Πάολο Τσιάμπι στο βιβλίο του «La gavetta in fondo al mare» (Η καραβάνα στο βυθό της θάλασσας) παραθέτει μια μαρτυρία επιζήσαντος.

 «Μετά την πρόσκρουση πετάχτηκα κατά γης κι όταν κα­τάφερα να σηκωθώ, ένα κύμα μ' έσπρωξε σ' ένα χώρο προς την πλώρη, κάτω από το κατάστρωμα, κι η πόρτα έκλεισε. Σ' αυτό τον χώρο το φως ήταν ακόμα αναμμένο κι είδα άλλους έξι στρατιώτες. Αμέσως μετά το φως έσβησε κι άρχισε να μπαίνει νερό με δύναμη. Ανεβήκαμε σ' ένα ντουλάπι, για να'μαστε  στεγνοί. Κάθε τόσο κατέβαζα το πόδι για να δω πόσο ανέβηκε το νερό. Περάσαμε τη νύχτα με προσευχή και με τον τρόμο ότι από στιγμή σε στιγμή θα πνιγόμασταν στην άβυσσο»

Τζιουζέπε Γκουαρίσκο, λοχίας τεθωρακισμένων.

Μια φωνή επιζήσαντος.

Η τραγωδία του ORIA δεν ξεχάστηκε και όπως αρμόζει σ’αυτές τις περιπτώσεις ο Δήμος Σαρωνικού και το δίκτυο συγγενών θυμάτων του ORIA αποφάσισαν να στήσουν ένα καλαίσθητο μνημείο απέναντι από τον τόπο του ναυαγίου.

Συγκινητικές εκδηλώσεις μνήμης 70 χρόνια μετά

Μετά από 70 χρόνια από την ανείπωτη τραγωδία, απέναντι από το νησί του Πατρόκλου στήθηκε ένα μνημείο που θυμίζει στους περαστικούς για τους νεκρούς του ORIA που χάθηκαν στο δρόμο για τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Εξαιρετικά συγκινητικές στιγμές έζησαν όσοι παραβρέθηκαν στην εκδήλωση για τα αποκαλυπτήρια του μνημείου για τα θύματα του ναυαγίου ORIA που διοργάνωσε ο Δήμος Σαρωνικού σε συνεργασία με το Σύνδεσμο «ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ» της Κερατέας και το δίκτυο Συγγενών θυμάτων του ORIA. Η εκδήλωση έγινε στις  9 Φεβρουαρίου 2014.

Το μνημείο στην επαρχιακή οδό Σουνίου-Λαυρίου που φιλοτέχνησε ο γλύπτης Θύμιος Πανουργιάς

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν ο Δήμαρχος Σαρωνικού κ.Πέτρος Φιλίππου, ο Α’   Γραμματέας της Ιταλικής Πρεσβείας στην Αθήνα κ. Marco Midolo, ο εκπρόσωπος του δικτύου θυμάτων ORIA κ. Michele Chirardelli και ο εκπρόσωπος της ΧΡΥΣΗΣ ΤΟΜΗΣ Κερατέας κ. Γεώργιος Ιατρού καθώς και ο δύτης Αριστοτέλης Ζερβούδης κ.α.

Ιδιαίτερα φορτισμένοι συναισθηματικά ήταν και οι 50 συγγενείς των ιταλών στρατιωτών που έχασαν τη ζωή τους στο ναυάγιο του ORIA.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με τη φύτευση 6 ελιών γύρω από το μνημείο και την απελευθέρωση 2 λευκών περιστεριών ως ένδειξη ειρήνης.

Την εκδήλωση τίμησαν ο Αρχιεπίσκοπος των εν Αθήναις Καθολικών κ.Νικόλαος και πατέρες της Καθολικής εκκλησίας, εκπρόσωπος του Μητροπολίτη Μεσογαίας και αρκετοί ιερείς απ’όλες τις ενορίες του Δήμου Σαρωνικού καθώς και αρκετοί εκπρόσωποι ελληνικών και ξένων φορέων και Συλλόγων.

Ιδιαίτερα ξεχωριστή και άκρως συγκινητική στην εκδήλωση ήταν η παρουσία του κ. Τζούλιο Αντονιάτσι  ενός από τους ελάχιστους επιζήσαντες του ναυαγίου του ORIA, ο οποίος επί 2 μήνες έθαβε τα πτώματα του ναυαγίου που ξεβράστηκαν στις ακτές του Χάρακα.

Η εκδήλωση αυτή μας θύμισε μια παρόμοια, που έγινε στις 28 Οκτωβρίου 2002 στο Βουλιαράτι Αργυροκάστρου όπου οι συγγενείς των πεσόντων Ελλήνων μαχητών του 40, για πρώτη φορά μετά από 62 χρόνια αντίκρισαν τους τάφους των πεσόντων συγγενών τους. Είχα την τύχη και την τιμή να εντοπίσω αυτό το νεκροταφείο πεσόντων, να φέρω στο φως όλα τα ονόματά τους, να βρω τους συγγενείς τους και να τους συνοδέψω στον τόπο τιμής, που αναπαύονται οι πεσόντες συγγενείς τους.

Τέτοιες εκδηλώσεις μνήμης σαν αυτή των θυμάτων του ναυαγίου ORIA μας  θυμίζουν ότι τέτοιες τραγωδίες και πόλεμοι δεν πρέπει να ξαναγίνουν.

                                                                                              

ΠΗΓΕΣ:

1.Συγκέντρωση στοιχείων από επιτόπια παρουσία και έρευνα

2.Βιβλίο Πάολο Τσιάμπι –Η καραβάνα  στο βυθό της θάλασσας

Προσκύνημα στη Β.Ηπειρο

Περιοδικό ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

Στο τεύχος 189 του περιοδικού "ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ", που εκδίδει το αρχαιότερο λογοτεχνικό σωματείο της χώρας, η "ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ" έχουν δημοσιευτεί αξιόλογα λογοτεχνικά κείμενα και ποιήματα καθώς και η πλούσια δραστηριότητα της ΕΕΛ το τρίμηνο ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013.

Στις σελ. 9-16 διαβάστε δύο κείμενα για τους γενναίους μαχητές μας του'40 .

Διαβάστε το, εδώ πιέστε κλικ επάνω στο κίτρινο

 http://www.logotexnes.gr/archeio/mele

και στη συνέχεια επιλέξτε το τεύχος 189

Ένα ευλαβικό προσκύνημα στους τόπους που πολέμησαν οι γενναίοι μαχητές του’40

Ένα ευλαβικό προσκύνημα στους τόπους που πολέμησαν οι γενναίοι μαχητές του’40

Με την  ευκαιρία του εορτασμού της 73^ης επετείου του ΟΧΙ, η Ενωση Ελλήνων Λογοτεχνών, μαζί με συγγενείς πεσόντων πραγματοποίησαν και φέτος στις 26-27-28 Οκτωβρίου εκδρομή-προσκύνημα στη Βόρειο Ήπειρο σε τόπους που πολέμησαν οι γενναίοι μαχητές μας του'40.

Ξεκινήσαμε νωρίς το πρωί της 26^ης Οκτωβρίου από την Αθήνα και τις απογευματινές ώρες φθάσαμε στο μεθοριακό φυλάκιο της Κακαβιάς. Λίγο πριν είδαμε το Καλπάκι, το στρατηγείο του Κατσιμήτρου, τη Γκραμπάλα, τα βουνά της μεθορίου και μπήκαμε στο πνεύμα του'40.

Έγινε και σχετική αναφορά στα γεγονότα του'40 κατά τη διάρκεια της διαδρομής. Μετά την ολοκλήρωση των γραφειοκρατικών διαδικασιών στο μεθοριακό φυλάκιο μπήκαμε στη γειτονική χώρα.

Μπροστά μας αριστερά και δεξιά 50 περίπου χωριά είναι σκαρφαλωμένα στις πλαγιές των Ακ­ροκεραυνίων ορέων, του Γκόλικου και του Μακρύκαμπου.

Το πρώτο χωριό μπροστά μας και αριστερά είναι το Βοδίνο το οποίο στο χώρο της εκκλησίας φιλοξενεί 3 Αρτινούς ευζώνους που άφησαν την τελευταία τους πνοή στο χωριό αυτό στις 28 Νοεμβρίου 1940. Οι συγγενείς τους έμαθαν γι'αυτούς πριν από 5 χρόνια.

Μετά από 6 χιλιόμετρα παρακάμπτουμε τη δημόσια οδό που οδηγεί στο Αργυρόκαστρο και επισκεπτόμαστε το χωριό Βουλιαράτι ή Βουλιαράτες (όπως το ονομάζουν τα τελευταία χρόνια).

Στο χωριό αυτό γράφτηκε ένα κομμάτι της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Το υπερκείμενο του χωριού ύψωμα Αγίου Αθανασίου ή Προσήλιο (το ονομάζουν οι ντόπιοι), την 1^η Δεκεμβρίου 1940 ποτίστηκε με άφθονο αίμα Ελληνικό.

Επισκεφθήκαμε τα κτίρια που λειτούργησαν την περίοδο του'40 ως νοσοκομεία και περιέθαλψαν μεγάλο αριθμό τραυματιών και παγόπληκτων στρατιωτών.

Ακολούθως επισκεφθήκαμε το ανακαινισμένο στρατιωτικό κοιμητήριο που φιλοξενεί 1 αξιωμα­τικό, 58 στρατιώτες και τιμητικά το συντηρητή του κοιμητηρίου (για πολλά χρόνια) Δημήτρη Μπάκο.

 Το κοιμητήριο αυτό φιλοξενεί σε ατομικούς τάφους τις απώλειες του νοσοκομείου κυρίως. Στα οστεοφυλάκιά του που είναι εντοιχισμένα στο μαντρότοιχο φιλοξενού- νται πάνω από 200 πε­σόντες που μεταφέρθηκαν εδώ από κοντινές περιοχές. Για μερικούς γνωρίζουμε και τα ονόματά τους.

Αφού έγινε η σχετική ιστορική αναφορά για το κοιμητήριο αυτό (περισσότερα στο http://agpanag.blogspot.gr/2011/10/40.html), το οποίο σήμερα είναι το μο­ναδικό με αναγνωρισμένους πεσόντες και το δεύτερο που είναι επίσημα αναγνωρισμένο, συνε­χίσαμε την πορεία μας για την πόλη των Αγίων Σαράντα που ήταν ο προορισμός μας και η βάση μας για τις επόμενες επισκέψεις μας στη γειτονική χώρα.

Μέχρι να φτάσουμε στον προορισμό μας περάσαμε από πολλά χωριά ποτισμένα με αίμα ελλη­νικό και σε καθένα απ'αυτά κάναμε σχετική αναφορά.

Την επόμενη ημέρα οι επισκέψεις μας ήταν το πρωϊ στον παραλιακό τομέα από Αγίους Σαράντα μέχρι Χειμάρρα και το απόγευμα στον κεντρικό τομέα από Αργυρόκαστρο μέχρι Πρεμετή.

Για να καλύψουμε το πρόγραμμα αυτό ξυπνήσαμε νωρίς και ξεκινήσαμε για τη Χειμάρρα. Στη διαδρομή μας περάσαμε μέσα από τα χωριά Αγιος Βασίλειος,Πικέρασι, Μπόρσι, Αγιος Δη­μήτριος ή Κιπαρό και καταλήξαμε στη Χειμάρρα.

Το Δεκέμβρη του 1940 και αρχές του 1941 εδώ έγιναν φονικές μάχες. Ο στρατός μας χτυπήθηκε από τη στεριά, τον αέρα και τη θάλασσα. Τα θύματα πολλά. Ξεπερνούν τα 500 άτομα.

Επισκεφθήκαμε στην περιοχή Σκουτάρα όπου στην τοποθεσία Βάνοβα μέσα σε ένα ελαιοπερίβολο υπάρχουν 2 ομαδικοί τάφοι 6 ατόμων (2Χ3). Τους επιβλέπει και τους συντηρεί η ηλικιωμένη Ερμιόνη Πρίγκου που συναντήσαμε εκεί.

Θέση Βάνοβα Χειμμάρρας. Εδώ αναπαύονται 6 Ελληνες πεσόντες

Εδώ ήταν η πρώτη γραμμή μας είπε. Σώζονται ακόμη τα προχώματα. 







 Προσκυνήσαμε στους τάφους των πεσόντων, αποχαιρετίσαμε την «Κυρά της Σκουτάρας» όπως την αποκάλεσε κάποιος από την παρέα και συνεχίσαμε την πορεία μας μέσα από το Αργυρόκαστρο και τα χωριά Μασκουλώρι, Τσεπούνα, Χουμελίτσα. Αριστερά μας στο βάθος φαίνεται ο δρόμος που οδηγεί στα χωριά Πιτσάρι, Κολώ­νια, Γκολέμι και Προγκονάτι. Δρόμος δύσκολος και ανηφορικός.

Δεξιά βλέπουμε το τεράστιο βουνό Γκόλικο όπου στην πλαγιά του σκαρφαλωμένα τα χωριά Λάμποβο, Χόρμοβα και Λέκλι.

Όλα αυτά τα μέρη που μόλις μνημόνευσα είναι ποτισμένα με αίμα Ελληνικό. Αναφέραμε αριθ­μούς και ονόματα.

Συνεχίζουμε την πορεία μας, περνούμε το Κρυονέρι με τα κρύα νερά και φθάνουμε στη διασ­ταύρωση που οδηγεί προς το χωριό Λουζάτι. Εκεί αγναντεύουμε αριστερά τους ορεινούς όγκο­υς του Κουρβελεσίου. Δεξιά μας ο ποταμός Δρίνος σφιχταγκαλιάζεται με τον Αώο και χύνονται στην Αδριατική θάλασσα.

Σε λίγο φθάνουμε στο Τεπελένι. Στην είσοδο της πόλεως δεσπόζει το άγαλμα του Αλή Πασά. Συνεχίζουμε την πορεία μας περιφερειακά από το κάστρο και σε λίγο ατενίζουμε μια πελώρια τρύπα στο κάστρο. Εκεί την περίοδο του'40 έμεινε ο Ντούτσε για κάποιο μικρό χρονικό διάστημα.

Εγκαταλείπουμε το Τεπελένι και κατευθυνόμαστε προς τα στενά της Κλεισούρας. Περνάμε τη σιδερένια γέφυρα στο Δραγκότι την οποία έφτιαξαν οι  ιταλοί το 1939.  Από κάτω περνούν τα νερά του Αώου.

Μπαίνουμε στα στενά της Κλεισούρας και σε λίγο φθάνουμε στη θέση Σαϊμόλα. Εκεί που είναι ένας μεγάλος σταυρός στην κοιλάδα, σταθμεύσαμε για λίγο για να αποτίσουμε φόρο τιμής στα παλληκάρια (περίπου 720) που αναπαύονται εκεί και περιμένουν 73 χρόνια για να φροντίσει η μητέρα Πατρίδα να μαζέψει τα κόκκαλά τους και να τα μεταφέρει στο πλησιέστερο νεκροταφείο που δημιουργήθηκε σε κοντι­νή απόσταση με ενέργειες του Μακαριωτάτου Αλβανίας κ.Αναστασίου.

Συνεχίζουμε την πορεία μας και σε λίγο φθάνουμε στη Μονή Αγίου Νικολάου της Κλεισούρας. Εδώ είναι το νέο αναγνωρισμένο στρατιωτικό κοιμητήριο πεσόντων με 384 θέσεις οι οποίες προς το παρόν είναι κενές. Θα μεταφερθούν εδώ όσοι πεσόντες βρεθούν σε κοντινές περιοχές.

 Αφήνουμε τη Μονή και συνεχίζουμε. Πριν φθάσουμε στην κωμόπολη Κλεισούρα δεξιά μας στην πλαγιά της Μετζγκοράνης είναι σκαρφαλωμένο το μικρό χωριό Πέστανι. Μικρό χωριό αλλά πολύ μεγάλες οι απώλειες την περίοδο του πολέμου εδώ. Πάνω από 300 ά­τομα. Ενας παλιός πολεμιστής για το χωριό αυτό γράφει τα εξής στο ημερολόγιο του «Στις 21 Φλεβάρη του 1941 ένας Πειραιώτης πυροβολητής αντικρίζει την Πέστανι με τα σπιτάκια της. Τρεις εβδομάδες αργότερα η Πέστανι είναι κατεστραμμένη από τα πυροβολικά των δύο αντιπά­λων».

Η Κλεισούρα κόμβος στρατηγικής σημασίας κατελήφθη από τους Ελληνες στις 8 Ιανουαρίου 1941. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε μέγα πλήγμα στους Ιταλούς οι οποίοι λίγες ημέρες αργότερα, στις 26 Ιανουαρίου, ενισχυμένοι με αλπινιστές και υποστηριζόμενοι από την αεροπορία προσ­πάθησαν να την καταλάβουν. Δεν τον κατόρθωσαν. Απεναντίας οι Ελληνες στις αρχές Φεβρου­αρίου κατέλαβαν την Τρεμπεσίνα, το Μπούμπεσι και τα στρατηγικής σημασίας υψώματα 717 και 731.

Αφήνουμε την Κλεισούρα και κατευθυνόμαστε προς το χωριό Κοσίνα. Εδώ την περίοδο του πολέμου 1940-41 λειτούργησε το Β1 πεδινό χειρουργείο. Αυτό το χειρουργείο ήταν ο μεγαλύτερος υγειονομικός σχηματισμός χειρουργικών επεμβάσεων καθώς και ο μεγαλύτερος διαλογής προς τους μετόπισθεν υγειονομικούς σχηματισμούς. Κατά καιρούς στην Κοσίνα στη διάρκεια του πολέμου αναπτύχθηκαν και άλλοι 5 υγειονομικοί σχηματισμοί. Ο κατάλογος των απωλειών και εδώ είναι μακρύς. Από την καταγρα­φή που έχουμε κάνει οι απώλειες πλησιάζουν τα 230 άτομα. Από μαρτυρίες που έχω καταγράψει τις απώλειες τις έθαψαν γύρω από το χώρο της εκκλησίας του χωριού.

Ανάμεσα στους πεσόντες είναι και ο στρατιώτης Μιχαήλ Νικηφοράκης πατέρας της συνταξιδιώτισσας Μαρίας Κορακή. Της υπέδειξα τον τόπο που πιθανόν είναι θαμμένος, πήρε χώμα και συγκινημένη μας ευχαρίστησε γιατί για πρώτη φορά μετά από 73 χρόνια αντίκρισε τον τόπο που άφησε την τελευταία του πνοή ο πατέρας της. 

Η κόρη του πεσόντα Μιχαήλ Νικηφοράκη στον τόπο πουαναπαύεται ο πατέρας της

Την τρίτη ημέρα με τη συμμετοχή εκατοντάδων συγγενών πεσόντων, των διπλωματικών μας αρχών στην Αλβανία, εκπροσώπων του ελληνικού κοινοβουλίου, βορειοηπειρωτών και επισκεπτών από την Ελλάδα, έγινε η εκδήλωση για το έπος του 40 στο χωριό Βουλιαράτι Αργυροκάστρου εκεί που βρίσκεται το μοναδικό στρατιωτικό κοιμητήριο με αναγνωρισμένους πεσόντες. Για πρώτη φορά στην εθνική γιορτή των Ελλήνων συμμετείχε τόσο μεγάλος αριθμός αξιωματούχων της Αλβανικής Βουλής και της περιφέρειας. Ένα καλό σημάδι για τη δημιουργία καλών σχέσεων που επιδιώκουν οι διπλωματικές μας αρχές στη γειτονική χώρα.

Νωρίς το πρωϊ αντιπροσωπεία της Ενωσης Ελλήνων Λογοτεχνών σκόρπισε γαρύφαλλα στους τάφους  και το ηρώο πεσόντων και στη συνέχεια παρακολουθήσαμε τη δοξολογία στον ναό του Αγίου Αθανασίου του χωριού χοροστατούντος του Μητροπολίτη Αργυροκάστρου κ.Δημητρίου.

Μετά το τέλος της δοξολογίας εν πομπή κατευθυνθήκαμε στο στρατιωτικό κοιμητήριο όπου εψάλη τρισάγιο, ακολούθησε προσκλητήριο πεσόντων και κατάθεση στεφάνων.  

Χαιρέτισε ο πρέσβης της Ελλάδος στα Τίρανα κ.Λεωνίδας Ροκανάς και στη συνέχεια ο Γενικός πρόξενος της Ελλάδος στο Αργυρόκαστρο κ. Νικόλαος Κοτροκόης διάβασε το μήνυμα που έστειλε με την ευκαιρία της εορτής ο Υφυπουργός Εξωτερικών της Ελλάδος κ. Κυριάκος Γεροντόπουλος.

Ο Πρέσβης της Ελλάδος στα Τίρανα Λεων.Ροκανάς καταθέτει στεφάνι

Ο Πρέσβης της Ελλάδος στον εμπνευσμένο λόγο του μεταξύ των άλλων αναφέρθηκε στο ανθρωπιστικό και θρησκευτικό θέμα που έχει σχέση με τους Ελληνες πεσόντες του’40, τον εντοπισμό, την περισυλλογή και τη μεταφορά τους στα νεκροταφεία όπως προβλέπει η διακρατική συμφωνία που έχει υπογραφεί από τις δύο χώρες. Καθυστερεί η υλοποίηση ενός σκέλους της συμφωνίας αυτής που προβλέπει τη συγκρότηση των μικτών επιτροπών εμπειρογνωμόνων για το οποίο κωλυσιεργεί η Αλβανική πλευρά και κάλεσε δημόσια τους παρόντες Αλβανούς αξιωματούχους-μέλη του Αλβανικού κοινοβουλίου να συμβάλλουν να τελεσφορήσει η υπόθεση αυτή.

Η εκδήλωση έκλεισε με τη μαθητική εκδήλωση.

Ακολούθησε φιλοξενία στην πλατεία του χωριού και μετά από μια ώρα περίπου όλοι αναχώρη­σαν για τον προορισμό τους συγκινημένοι και ενθουσιασμένοι. Πολλοί, όπως οι συγγενείς ανα­νέωσαν το ραντεβού για τον επόμενο χρόνο.

Αγαθοκλής Παναγούλιας -Κοσμήτορας ΕΕΛ